Een nieuw soort arts: de dokter-bestuurder

Nyenrode en VUmc van start met eerste Minor Leiderschap voor medici in Nederland. Margreeth van der Meijde, directeur van het IOO en mede-initiatiefnemer van de minor vertelt over de samenwerking met Neyenrode en de totstandkoming van de opleiding: "Uiteindelijk gaat het om gewoon dóen.''

05-12-2016 | 10:58

Het zorglandschap is sinds de introductie van marktwerking in het zorgstelsel flink in beweging. Verschillende stakeholders in de zorg bepalen in meer of mindere mate hoe het stelsel en de bekostiging ervan functioneert. Deze dynamiek brengt leiderschaps- en organisatievraagstukken met zich mee voor directeuren en bestuurders van zorginstellingen. Het vraagt om vaardigheden die op een geneeskundeopleiding tot op heden niet werden gedoceerd. VUmc en Nyenrode Business Universiteit zijn de eerste opleiders in Nederland die gezamenlijk een volwaardige minor Leadership and Management aanbieden voor geneeskundestudenten. Margreeth van der Meijde, directeur van het Instituut Onderwijs en Opleiden van VUmc en mede-initiatiefnemer van de minor vertelt over de samenwerking met Nyenrode en de totstandkoming van de opleiding: “Uiteindelijk gaat het om gewoon dóen.”

“De eerste groep studenten is twee maanden geleden van start gegaan en de eerste geluiden zijn enthousiast,” vertelt Margreeth van der Meijde, bij VUmc verantwoordelijk voor het opleidingscluster. “Bij het VUmc instituut proberen we onderwijsvernieuwing te koppelen aan maatschappelijke relevantie: kennisinnovatie die er toe doet. Tijdens een studiereis hebben we samen met andere onderwijsinstellingen op de Universiteit van Toronto in Canada kennis gemaakt met een geneeskundeprogramma waarvan de studenten naast de medical school, ook een prestigieus programma deden aan de aanpalende business school. Elk jaar mogen 10 talentvolle studenten in dat programma instromen. Ze hadden per studiejaar 180 aanmeldingen. Het idee achter deze opleiding was dat Canada zich had gerealiseerd dat ze wel dokters en dokter-onderzoekers opleidden, maar geen dokter-bestuurders. Dit programma beoogt bestuurlijk talent op te leiden tot vaardige medische bestuurders en beleidsmakers.”

“Toen we terugkwamen in Nederland dacht ik: dat kunnen wij ook! Ik kende Nyenrode rector magnificus Misa Dzoljic uit zijn tijd als bestuurder bij het Academisch Medisch Centrum en heb contact met hem opgenomen. Hoe mooi zou het zijn als we talenten zouden spotten in de basisopleiding die we de kans geven om in twee werelden te werken? Dat worden waarschijnlijk heel andere dokters. De studenten bij VUmc krijgen een half jaar vrije keuze in jaar drie, dus ik heb hem gevraagd of het mogelijk was dat onze studenten een half jaar aan Nyenrode konden studeren. Dat vond hij - met zelf een achtergrond als medicus - een uitstekend idee. Hij zei direct: ‘dat gaan we dus gewoon doen.’”

Regie op gezondheidszorg terugpakken
“Ons doel met de opleiding is om een nieuwe bloedgroep van leiders in gezondheidszorg te kweken. Er is vandaag de dag enorm veel te doen over medisch leiderschap. Het gaat daarbij om leiderschap op een aantal niveaus. Op afdelingsniveau vinden artsen dat ze een toolkit moeten krijgen voor praktisch leiderschap; vergadertechnieken, gesprekstechnieken, een project leiden, et cetera. Niveau twee gaat over het feit dat veel artsen zich ongemakkelijk voelen door het feit dat de zorgverzekeraars zoveel voor het zeggen hebben gekregen. Dat betekent dat het beleid daardoor niet op spreekkamerniveau wordt gemaakt, maar dat het sturen van de gezondheidszorg op een ander bureau is beland. Daar willen de artsen de regie op terugpakken, maar niemand weet precies hoe dat moet. Het derde niveau is een hoger bestuurlijk en maatschappelijk niveau waarvan men hoopt dat er een aantal artsen met groot bestuurlijk talent in de lead komen. Een belangrijke drijfveer om hiernaar op zoek te gaan is ook een gevoel van verlies aan controle. Op dit ziekenhuisniveau vraagt men zich af hoe het kan dat hun wereld wordt gedomineerd door registraties, geld, tijdslots en zorgverzekeraars. Als er meer artsen aan tafel hadden gezeten bij het maken van het beleid, had het zorgstelsel er waarschijnlijk anders uitgezien. Men herkent dus dat medische leiderschap nodig is. Het is eigenlijk een verlate reactie op de introductie van marktwerking in de zorg. Als je meer artsen in een vroeger stadium bekwaamt in het sturen van processen en in het leiding geven, ontstaat er een nieuw soort arts.”

Uniek in Nederland
“Onze studenten doen een aantal vakken uit de premaster voor de Master of Science in Management, en we hebben er ook een apart leadership development programma als fundament onder ontworpen. Dat is het DNA van de opleiding geworden. De eerste veertien studenten zijn in september van start gegaan en ik hoor tot nu toe enkel enthousiaste verhalen. Sommige studenten gaan hun bachelor thesis die ze normaal in het medische domein schrijven, nu ook in het vakgebied van Nyenrode schrijven. Dat is mogelijk omdat een van de noodzakelijke (arts) competenties die van organisatie en leiderschap betreft. We zien dus dat de medische opleiding en het Nyenrode programma goed te combineren is. Dat geneeskunde studenten een half jaar een minor aan een business universiteit kunnen doen is uniek in Nederland. We hopen natuurlijk dat er uiteindelijk in deze en komende groepen studenten een paar toekomstige leiders zitten.

Optimale mix

“Het is een voltijds programma dat vierentwintig weken duurt. Dat is voor geneeskunde best lang. Het is bij VUmc de enige niet-medisch inhoudelijke minor. We hebben ervoor gekozen om maximaal 15 studenten in deze opleiding toe te laten omdat er dan optimaal gemengd kan worden met de MSc studenten op Nyenrode. Studenten moeten solliciteren om deze opleiding te mogen doen. Daarmee selecteren we de meest gemotiveerde en getalenteerde studenten. Net als bij andere leiderschapsprogramma’s op Nyenrode willen we graag dat de studenten onderling een sterke band opbouwen zodat ze contact houden en later in hun carrière gebruik kunnen maken van hun peer-netwerk.”

Doorontwikkelen

“We streven ernaar om er een duurzame opleiding van te maken die de studenten ook inspireert en motiveert om later een vervolg op deze minor te doen. We willen onderzoeken hoe we de opleiding in de toekomst mogelijk kunnen doorontwikkelen. Een modulair MSc of MBA programma kan hierbij als uitgangspunt dienen. We moeten nog wel veel praktische zaken zoals tijd, en niet onbelangrijk, geld, uitzoeken. Maar het begin is er! Op 7 december aanstaande start de werving voor de minoren in 2017. Wij verwachten veel belangstelling en kijken er naar uit een tweede cohort te laten starten.”